LANTIRN
(Low Altitude Navigation and Targeting Infrared For Night)
-Alçak İrtifada Seyrüsefer ve Gece için Kızılötesi Hedefleme-
Türkiye onu tam anlamıyla Kuzey Irak operasyonlarında gösterilen yüksek başarıyla tanıdı..İşte LANTIRN sistemi..
Pilotlara geceyi gündüz yapan, hedefi lazerle işaretleyen LANTIRN, iki ayrı pod olarak adlandırılan ekipmandan oluşuyor. Sistemlerden biri gece veya bozuk meteorolojik şartlarda bile pilota mükemmel bir görüş sunuyor. Alınan görüntüler pilotun önündeki ekrana yansıtılıyor. Diğeri de lazerle hedefi işaretliyor. Bu sayede çok hassas atış sağlanıyor.
Bu özel proje uçakların her türlü hava şartında atış yapması amacıyla 1980'de başlatıldı. Daha sonra F-16'ların da imalatçısı Lockheed ile birleşecek Martin Marietta şirketi ilk uçuş testlerini 1983'te yaptı. Özel olarak F-16'lar için geliştirilen sistem, Amerikan Hava Kuvvetleri'ne 31 Mart 1987'den itibaren teslim edilmeye başlandı. LANTIRN halen F-16'ların yanı sıra F-15E uçakları tarafından kullanılıyor.
Türkiye, LANTIRN'i Amerikan Hava Kuvvetleri'nden(USAF) sonra kullanan ikinci ülke. İlk sistem Şubat 1994'te Bandırma'daki 161'inci "Yarasa" Filo'nun F-16'larına takılmaya başlandı. Daha sonra Diyarbakır'daki 181'inci "Pars" Filo da LANTIRN sistemine kavuştu.
LANTIRN pilotları 161 Filo tarafından eğitiliyor. Özellikle F-16'da gece uçuş saati yüksek pilotlar tercih ediliyor. Akademik ve simülatör uçuşlarıyla önce yer eğitimi veriliyor. Daha sonra önce iki kişilik eğitim amaçlı kullanılan F-16D, ardından da tek kişilik F-16C uçaklarıyla orta ve alçak irtifada eğitim yapılıyor.
Eğitimde pilotlar zifiri karanlıkta yerden 100 feet'e yani 33 metreye kadar alçalıyor. Dağlar arasında sarp araziye uyarak kilometrelerce uçabiliyor. LANTIRN eğitiminde pilotlar AGM-65 Maverick füzesiyle lazer güdümlü atılan bombalar konusunda uzmanlaşıyor. Bu filoda görevli pilotların, gece şartlarında yansıma olmaması için uçuş tulumlarında taşıdıkları armalar bile diğer filolardaki gibi renkli değil. Armalar, tulumları gibi yeşil renk ağırlıklı.
Bunun yanında F-16'larla birlikte modernize edilen F-4E 2020 Terminatör uçakları da mevcut. Hava-yer görevlerinde çok etkin olan Terminatörler, Elta-2032 Atış Kontrol Radarı'na sahip. Bu sistem, yerdeki tank, bina, köprü, radar, füze bataryası gibi hedefleri çok uzak mesafeden görüntülüyor. F-4E 2020'nin taşıdığı Popeye, Maverick gibi güdümlü füzelere hedef bilgileri otomatik aktarılıp kitleme sağlanıyor. Türk Hava Kuvvetleri'nin elinde Eskişehir'deki 111 "Panter" ile Malatya'daki 171 "Korsan" filolarında Terminatör uçakları bulunuyor.
İKİ AYRI SİSTEMDEN OLUŞUYOR
LANTIRN, AN/AAQ-13 Navigasyon yani seyrüsefer ile AN/AAQ-14 hedefleme sistemlerinden oluşuyor. "Pod" olarak adlandırılan iki sistem, F-16'da hava girişinin altına takılıyor.
Seyrüsefer podunun ana vurucu gücü TFR(Terrain Following Radar) olarak adlandırılan Mania Takip Radarı. F-16'nın uçtuğu tüm bölgeyi radar tarıyor. Dağ, tepe gibi mania bilgileri pilota aktarılıyor.
Radar sis, yağmur veya düşman tarafından kamuflaj amaçlı oluşturulan dumandan etkilenmiyor. F-16'nın oto pilotu radardan gelen bilgiler doğrultusunda maniaların uçağın en az 100 feet yani 33 metre altında kalacak şekilde planlamasını yapıyor.
Seyrüsefer podunda ayrıca kızıl ötesi görüntü alan ve bunu HUD olarak adlandırılan pilotun önündeki ekrana yansıtan özel sistem de yer alıyor. Pilot tercihine göre görüntüleri yanılmamak için yeşil tonlarından veya siyah beyaz seyredebiliyor. Podun ağırlığı 211.5 kg, boyu ise 199 santimetre.
Hedefleme podunda lazerle işaretleme yapılıyor. Bomba veya füzeler lazerden gelen yansımaları izleyerek hedefini buluyor. Hareketli hedefler için podun başlığı sağa-sola, yukarı-aşağı hareket ederek takip yapılabiliyor. Lazer sayesinde aynı zamanda hedefin tam uzaklığı da ölçülüyor. Hedefleme podunun ağırlığı 211.5 kg, boyu da 251 santimetre. Tek bir sistemin fiyatı, 3.2 milyonu hedefleme olmak üzere 4 milyon 580 bin Amerikan Doları.
1992-1994 arasında bölgede savaş pilotu olarak görev yapan Hava Kuvvetleri’nden emekli önemli bir isim, operasyonlarda PKK kamplarının ve teröristlerin "nasıl kilitlendiğini" anlattı. Deneyimli pilot şöyle konuştu:
ÖNCEDEN İŞARETLENİYOR
"Uçağı hedef üzerine götüren, aynı zamanda hedefi görüntüleyen ve kilitleyen sisteme "Lantirn" deniliyor. Birbirine entegre bu sistem, F-16’nın solundaki hava alığının altına takılıyor. Bu sistemde "FLIR" olarak adlandırılan ve "göz" olarak tanımlayabileceğimiz turuncu renkli bir pencere var. Hedefe kilitlenme dediğimiz şey, bu pencereden gönderilen lazer ışınları sayesinde oluyor. Ancak hedeflerin önceden karadan veya havadan belirlenip işaretlenmesi gerekiyor. Buna "noktalama" diyoruz. Bu işaretlemeyle hangi hedefin imha edileceği belirlenmiş oluyor. Noktalanmış hedefin koordinatları uçaktaki Lantirn sistemine yükleniyor. Uçak seyrüsefer podu (Otomobillerde adres bulmayı sağlayan navigasyon sistemine benzer düzenek) sayesinde hedefin olduğu bölgeye gidiyor. "FLIR" dediğimiz pencereden gönderilen lazer ışınları daha önceden noktalanmış hedefi buluyor. Pilot, kokpitteki ekrandan yerdeki nokta hedefi "artı" işareti olarak görüyor.FLIR'in gönderdiği lazer ışını ile yerdeki artı işareti aynı noktada buluştuğunda pilot sinyal alıyor. Böylece hedefe kilitlenmeyi sağlıyor."
HUD'daki açık FLIR sisteminden bir görüntü..
Bir bombalamanın öyküsü..
Kollu İmha Yöntemi- 4 Jet havalanıyor sivil vurulmuyor
"Kilitlenmeden sonra pilot ateşleme tetiğine basıp, lazer güdümlü bombayı bırakıyor. Evet bomba fırlatılmıyor sadece bırakılıyor. Bomba, lazer güdümüyle hedefi bulup imha ediyor. Şimdiye kadar anlattıklarımı tek bir uçak yapabilir. Ancak bu vuruş dörtlü kol (dört uçak) halinde de yapılabilir. Dört jet havalanır. Kol liderinde hedefin yerini bulacak seyrüsefer podu, diğer üç uçakta ise kilitlenme podu olur. Üç uçaktan birisi kitlenmeyi sağlar, kol lideri de hedefin üzerine bombayı bırakır. Buna da "kollu imha" yöntemi denir. Bu sistemde sivillerin vurulması mümkün değil."
Yararlı olması dileğiyle..
Saygılar..
