TAI tarafından tasarlanmakta olan eğitim uçağı.
TBTEU Türk başlangıç ve temel eğitim uçağı projesinin popüler adıdır. Vecihi Hürkuş anısına bu şekilde adlandırılmıştır. Program çerçevesinde, özgün bir eğitim uçağı prototipinin tasarlanması, geliştirilmesi, test ve doğrulamasının yapılması, üretiminin ve sertifikasyonunun gerçekleştirilmesi, ve sisteme ait teknik veri paketinin oluşturulması hedeflenmektedir. HÜRKUŞ, EASA CS 23 kurallarına göre tasarlanarak, sertifiye edilecektir. HÜRKUŞ adı verilen Türk Başlangıç ve Temel Eğitim Uçağı, gece ve gündüz görev yapabilme kabiliyeti ile öğretmen ve öğrenci pilotun arka arkaya oturduğu, tek turboprop motorlu bir konfigürasyona sahip olacaktır. Uçak ayrıca, genel kullanım, aletli uçuş, seyrüsefer ve formasyon eğitim aşamalarını gerçekleştirebilme özelliklerini de taşıyacaktır. HÜRKUŞ, standart uçak sistemlerinin yanı sıra, kabin basınçlandırma, fırlatma sistemi, uçak üzeri oksijen üretimi sistemine (OBOGS) de sahip olacaktır. TEKNİK ÖZELLİKLER:
Seyir Hızı ….…………………… > 250 kts
G Limitleri ……………..…….. +7g / -3.5 g
Tırmanma ……………… ..15000 ft’e 5 dk.
Oturma Düzeni ……...... Kademeli tandem
Basınçlandırma…………………….….. Var
Anti-G sistemi…………………….……. Var
OBOGS ………………………….....….. Var
0/0 Fırlatma koltuğu …………...…….…Var
Aviyonikler ………………......... Elektronik
HÜRKUŞ uçağı aynı zamanda halk arasında “glass/cam kokpit” olarak bilinen tamamen dijital elektronik gösterge sistemlerine sahip olacaktır. Bu dijital elektronik göstergelerin temel amacı kokpitteki aşırı miktarda gösterge saati kalabalığını azaltarak pilotların kontrol yeteneklerini artırmaktır. Elektronik dijital göstergelerin kullanımı verilerin pilota, muharip uçaklardaki bütünlük içerisinde ulaştırılmasını sağlayacaktır. Bu anlamda HÜRKUŞ oldukça çağdaş ve yüksek teknoloji kullanan bir eğitim uçağı olacak ve pilotları muharip uçaklara hazırlayacaktır. Tüm uçuş, yatış-dönüş, suni ufuk ve durum göstergeleri, motor göstergeleri ve uçak sistemlerine ait göstergeler 2 ana LCD ekranda pilota iletilecektir. Bunun dışında yedek uçuş göstergesi de bağımsız bir LCD ekran olacaktır. Tüm seyrüsefer ve iletişim ekipmanları tek bir elektronik panelden kontrol edilecek, bu da kontrollerin oldukça düzenli olmasını sağlayacaktır. Bu üstün elektronik yetenekleri HÜRKUŞ’u sınıfının en iyilerinden biri yapmaktadır. Tahminlere göre 2010 lu yıllarda dünya ordu ve hava yollarının envanterlerindeki eğitim uçaklarının pek çoğu ekonomik ömrünü doldurmaktadır. Dolayısı ile yüzlerce eğitim uçağı açığından oluşan ciddi bir Pazar beklenmektedir. Bu nedenle HÜRKUŞ’un EASA’dan sertifiye edilmiş ve sınıfında üstün özellikler taşıyan bir uçak olması oldukça önemlidir. Üstün elektronik özellikleri ve bir eğitim uçağı için sıra dışı olan uçak sistemleri (OBOGS, 0/0 fırlatma koltuğu gibi...) sayesinde bir jet uçağındaki sistemlere oldukça yakındır. Dolyısı ile HÜRKUŞ temel pilotaj eğitimi yanısıra muharip pilotların temel eğitimlerinde de kullanılabilecek bir uçaktır. HÜRKUŞ aynı zamanda Türk mühendisleri tarafından geliştirilecek uçuş kontrol yazılımını içeren merkezi kontrol bilgisayarlarını da taşıyacaktır. HÜRKUŞ’un içerdiği elektronik gösterge ve kontrol sistemleri şunlardır;
1 Elektronik uçuş göstergesi EFI
2 Motor gösterge ve pilot ikaz sistemi EICAS
3 Çoklu kontrol paneli CCP
4 Entegre bağımsız gösterge sistemi ISIS
5 Entegre ses ve veri kayıt sistemi CVRFDR
6 İletişim Kontrol Sistemi IS
7 Merkezi görev bilgisayarları MC1 ve MC2
8 Başüstü göstergeler HUD
9 Başüstü kontrol paneli UFCP
HÜRKUŞ’un farklı versiyonlarında içereceği aviyonik cihazlar şunlardır.
1 Hava veri bilgisayarı ADC
2 Acil durum yer bildiricisi ELT
3 Durum ve baş doğrultusu referans sistemi AHRS
4 Radar altimetre RADALT
5 VHF seyrüsefer ve aletli iniş sistemi VOR/ILS/MB
6 Otomatik yön bulucu ADF
7 Mesafe ölçüm sistemi DME
8 2 ADET VHF telsiz
9 İkinci versiyonda V/UHF telsizler
10 Telsizler için yedek kumanda paneli
11 İlk versiyonda SSR verici
12 İkinci versiyonda dost düşman ayırma sistemi IFF
13 Elektronik uçuş göstergesi EFI
14 Motor gösterge ve pilot ikaz sistemi EICAS
15 Çoklu kontrol paneli CCP
16 Entegre bağımsız gösterge sistemi ISIS
17 Entegre ses ve veri kayıt sistemi CVRFDR
18 İletişim Kontrol Sistemi IS
19 Merkezi görev bilgisayarları MC1 ve MC2
20 Başüstü göstergeler HUD
21 Başüstü kontrol paneli UFCP
22 Entegre ataletsel seyrüsefer sistemi/küresel konumlandırma sistemi INS/GPS
23 Görüntü kayıt sistemi VR
24 Veri transfer sistemi DTS
HÜRKUŞ projesinin yukarıdaki oldukça gelişmiş elektronik, mekanik ve aerodinamik konfigürasyonda gerçekleştirilebilmesi için TAI mühendislerinden oldukça kalabalık bir ekip çalışmaktadır.
HÜRKUŞ projesinde teknik özelliklerin sağlanmasının yanı sıra ürünün insan ilişkisi ile ilgili de çalışmalar yapılmaktadır. HÜRKUŞ insan makine arayüzünün uygun bir şekilde sağlandığı, pilot güvenliği; pilot rahatlığı, kullanılabilirlik, güvenlik ve idame edilebilirlik kriterlerinin ergonomik açıdan da düşünüldüğü bir uçak olacaktır.
08 Nisan 2009, 21:03:09