BULLSEYE nedir?
İlk olarak bilindiği gibi bütün uçaklar bir noktaya gerek hava gerekse yer saldırısı düzenlemek ya da kendi unsurlarına düzenlenmekte olan bir saldırıya karşı önleme yapabilmek için çoğu zaman çeşitli dost unsurlardan yardım almak durumundadır.
Awacs, Bizim paketimize mevcut diğer uçaklar, ya da bizim paketimize bağlı olmayan diğer dost unsurlar buna örnek olarak verilebilir.
Özellikle camping görevlerinde Awacs ya da bize dost herhangi bir uçak operasyon bölgesindeki uçaklara bir cisim ile ilgili olarak genel yani bütün dost unsurları kapsayan bir bilgi verme gerekliliği doğduğunda bunu bullsaye yöntemi kullanarak yapar. Online uçuşlarımızda ise Awacs kullanmasak bile çoğu zaman ekip arkadaşlarımıza yapacağımız cisim tariflerinde bullsaye kullanmayı tercih ederiz.
Bir diğer önemli noktada operasyon esnasında telsizin mümkün olduğu kadar kısa süre ile kullanılması anlatımlarımızı kısa tutarak ekip arkadaşlarımıza kısa zamanda en doğru şekilde bilgi verme gerekliliğidir.
Bullsaye özet olarak bir tarif yöntemidir. Ekip arkadaşlarımıza bir cismin yerini tarif etmek için vereceğimiz üç temel bilgi var bunlar cismin yönü, mesafesi ve yüksekliğidir. Yerde olan cisimler için yükseklik bilgisi vermeye gerek yok örneğin yönünü ve mesafesini belirttiğimiz bir SA–7 için yerde olduğunu belirtmeye özellikle gerek yoktur ama bu kalkışa hazırlanmakta olan bir düşman uçak olduğunda kalkışa hazırlandığını belirtmekte fayda vardır.
Bir hava ya da yer unsuru için yön ve mesafe tarifte bulunduğumuz ekip arkadaşlarımızın pozisyonlarına göre değişebilen yüksekliği ise asla değişiklik göstermeyen bilgi türleridir. Bazen paket formasyonundan yani koldan çıkma ihtiyacı duyarız bunun bir uçağa angaje olmak bir tehtid’den kaçınmak bize atılan bir füzeyi şaşırtmak gibi çok çeşitli nedenleri olabilir ya da bölgede bize dost başka paketler olabilir diğer paketlerin görevleri ve buna bağlı olarak rotaları çoğunlukla bizden farklıdır.
Bu nedenle kendi uçağımıza göre 090 başta ve 18mil mesafede olan bir düşman unsurun bir ekip arkadaşımıza göre 090 baş ve 18mil mesafede olması mümkün değildir eğer dostumuz bize çok yakın ya da kolda değilse.
Daha anlaşılır olmak için şekil üzerinden anlatalım.
Resimde bölgede toplamda mavi renkle işaretlenmiş 3 paket mevcut paketlerin pozisyonları birbirinden oldukça farklı merkezdeki paket biz olalım gördüğünüz gibi
2. paket bize göre 113 diğer yani 3. paket ise bize göre 300 başta unutmadan açılar ve mesafeler tahmini yaklaşık değerlerdir.
Düşman;
Bize göre 023 Baş ve 19Mil mesafede
2.Pakete göre 336 Baş ve 68Mil mesafede
3.Pakete göre 080 Baş ve 50Mil mesafede
Görüldüğü gibi düşmanın bize olan yön ve mesafe bilgisi ile diğer dost unsurlara olan yön, mesafe bilgisi arasında en ufak bir benzerlik bile bulunmuyor.
Baş bilgilerinin ve mesafelerin farklılaşmasının ana nedeni dost unsurların bizden farklı bir pozisyonda olması. Yani bizim açımızdan kuzeyde olan bir unsur dostumuz açısından genellikle bambaşka bir pozisyonda bulunur.
Zorunlu formasyon terklerinde’de durum yaklaşık olarak bu şekilde aramızdaki mesafe ve açı değiştikçe paket arkadaşlarımız için kuzeydeki bir tehtid bizim için artık kuzeyde olmayacaktır.
Bu nedenle anlatım yapılırken kendi pozisyonumuza göre değil bütün dost unsurların bildiği Bullsaye referans noktasını merkez kabul ederek anlatım yaparız.
Şimdi tekrar resme bakalım.
Bu senaryoda biz paket 2 olalım paket 3 bize dost bir filo merkezdeki mavi nokta ise referans noktası dediğimiz bullsaye olsun.
Düşman;
Bize göre 336 baş ve 68Mil mesafede
Paket 3’e göre 080 baş ve 50mil mesafede
Paket iki olarak düşmanı tespit ettik, diğer pakete bilgi vereceğiz düşmanın 336 baş ve 68mil mesafede olduğunu söylemek diğer paket açısından bir anlam ifade etmez çünkü paket 3’e göre 336 baş 68mil temiz.
Paket 3’e göre tarif yapmak istersek öncelikle 3’ün yerini belirlememiz gerekir bize olan tam mesafesi açısı gibi. Bunları bilmemiz halinde birkaç açı ve uzaklık hesabı yaparak 3’e düşmanın 080 baş ve 50mil mesafede olduğunu bildirebiliriz ama bu tür hesaplamalar ve filoların takibi bizim değil Awacs uçaklarının işi biz bunlarla ilgilenerek zaman kaybedemeyiz.
Bunun yerine 3’e telsizden şunları söylersek;
Radar kontakt düşman Mig -21 gurubu Bullsaye 023- 19mil- 20000feetRadar kontakt düşman Mig -21 gurubu (Anlatım yapılan cismin niteliği)
Bullsaye 023 ( Bullsaye noktasına yani merkeze göre açısı)
19mil (Bullsaye noktasına göre uzaklığı)
20000feet (Cismin yüksekliği)
Bölgede bizi duyabilecek durumda olan bütün dost unsurlara kısa bir cümle ile bir hedef için verilebilecek bütün bilgileri verdik. Dostlarımız artık kendi pozisyonlarını
ya da bilgi kaynağının onlara olan pozisyonuyla ilgilenmek zorunda olmadığı gibi bizde dostlarımızın pozisyonlarını dikkate almak zorunda değiliz yapmaları gereken tek şey bullsaye noktasına 023 baş ve 19mil mesafede olan hedefi bulup yok etmek.
Bullsaye sabit bir referans noktası olduğu ve bütün dostlarımız açısından aynı noktayı temsil ettiği için bullsaye’dan hareketle hedefi bulup ilgilenmek artık çok kolay.
Şimdi F-16’nın Bullsaye sistemine biraz değinelim.
Sistem yarı aktif mod’da yani standart ayarlarda bullsaye noktasını değil seçili steerpoint’i merkez kabul ederek sağ ve sol mdf ekranlarda radar imlecinin durduğu nokta ile ilgili olarak seçili stp’ye göre yön ve uzaklık bilgisi verir. Buradaki önemli nokta yarı aktif mod’da verilen bilginin bizim değil radar imlecinin bulunduğu nokta ilgili olması şöyle ki eğer düşman unsura kilit atmışsak düşmanın seçili stp’ye göre yön ve uzaklık bilgisi kilit atmamışsak imlecin boşta bulunduğu nokta ile ilgili yön ve uzaklık bilgisi sistem tarafından bize verilir.
Bu bilgi her iki MDF’ de sol alt köşede bulunur ve açık mavi renklidir ilk olarak baş bilgisi boşluk ve arkasındanda uzaklık bilgisi okunur.
Örneğin
148 11 bilgisi düşmanın seçili stp’ye göre 148 Baş’da ve seçili stp’ye 11mil mesafede olduğunu ifade eder.
Baş bilgisi her zaman üç karakterdir uzaklık bilgisi ise 99mil üzerindeki uzaklıklar söz konusu olduğunda üç karakter 99 ve altı uzaklıklarda iki karakterdir
148 011 diye bir ifade ediliş biçimi yoktur ancak
148 100 doğru bir ifade biçimidir düşman 148 baş’da 100mil uzaklıkta olduğu anlamına gelir.
Yarı aktif mod kullanım şekline göre dezavantajlarıda beraberinde getirmekte, bilindiği gibi paketlerin rotaları sadece o paketin uçucuları için sabit noktalar yani biz bir göreve giderken rotamızdaki bütün stp’ler paketimize mevcut diğer uçucular için aynı noktayı temsil etmekte. Ancak diğer paketler için bizim navigasyon haritamız bir anlam ifade etmemekte çünkü diğer paketlerinde görevleri ve rotaları farklılık göstermekte.
Yarı aktif mod’da anlatım yaparken kendi paketimiz açısından’da dezavantajlar var örneğin biz stp 5 seçiliyken filoya bir Bullsaye bilgisi veriyorsak ve filo üyeleri arasında stp 6 ya uçmakta olanlar varsa verdiğimiz bilgi tamamen yanlış olacaktır çünkü bizim Bullsaye sistemimiz filo üyelerine göre farklı bir nokta için bilgi vermekte.
Bullsaye’ın aktif edilmesi oldukça basit birçok avionik sistem gibi instrument control panel aracılığı ile kullanılıyor ICP üzerinden Sırası ile
List – 0 – 8 – 0 tuşlarına basıldığında aktif olur ardından Return ederek standart DED ekranına dönülebilir.
Aktif mod yarı aktif mod’un tam tersine geçerli bullsaye noktasını referans olarak kabul etmekle beraber hem uçağımızın bulunduğu pozisyonla ilgili hem’de radar imlecinin bulunduğu noktayla ilgili olarak toplamda iki farklı bullsaye bilgisi verir.
Bullsaye’ı MDF’ler de görmek mümkün iç içe girmiş üç açık mavi renkli daire ile işaretlenmiştir aşağıdaki resimde sistem aktif mod’da bullsaye noktası hem FCR hemde HSD ekranlarımızın menziline girmiş durumda FCR 40mil tarama yaptığından bullsaye noktası 15mil tarama yapan HSD ekranına göre biraz daha yakın gözükmekte
Ayrıca HSD ekranını okunabilirliği arttırmak amacı ile FRZ ettim.
Sol alt köşede bullsaye bilgilerimiz var bunlardan
276 12 radar imlecimizle ilgili bilgi imlecin 276 başda ve 12mil mesafede olduğu anlamında bir hedefi BUG ya da LOCK ettiğimizde buradaki bilgi dostlarımıza okumamız gereken hedef bilgisi. Aynı zamanda bir bullsaye bilgisi aldığımızda bu rakamları aldığımız bilgiye eşitlemeye çalışırız eşitleme yaptığınızda hedefin bulunduğu nokta radarınız tarafından taranıyor demektir.
Bu bilginin altında bir daire görmekteyiz dairenin içerisindeki
10 bilgisi bizim bullsaye noktasına olan uzaklığımız onun altında ise
098 bilgisi var buda bizim bullsaye noktasına göre hangi yönde olduğumuzu ifade etmekte.
Uzaklık bilgimizin içinde olduğu dairenin üst köşesinde bir ok işareti var bu işaretse bullsaye noktasının bize göre hangi yönde olduğunu göstermekte şuanda tam olarak karşıya bakmakta resimde’de gördüğünüz gibi bullsaye noktası tam olarak karşımızda.
Bu çemberdeki bilginin uzaklığımız olduğunu söylemiştik burası 99’u aşan bir değer olduğunda hedef bullsaye göstergesinin aksine üç haneli hale gelmez bu tür bir durumda sadece içi boş çember görüntülenir. Yani bullsaye noktasına 99mil den uzaksak burada uzaklık bilgimiz verilmez.
Bu bilgiler dışında HUD’da yine sol alt köşede üçüncü bir bullsaye göstergesi bulunmakta bu göstergede yine bizim uçağımızın bullsaye bilgisini vermekte eğer bullsaye noktasına 99milden uzaksanız ve kendi bullsaye bilginize ihtiyacınız varsa hud’un sol alt köşesine bakmanız yeterli bu gösterge üç basamaklı uzaklık verilerini’de gösterme kabiliyetine sahiptir.
Yarı aktif mod seçiliyken hud’da sözünü ettiğimiz ve kendi bullsaye bilgimizi veren gösterge olmadığı gibi MDF’lerde de kendi uçağımıza ilişkin bullsaye bilgisi yoktur.
Tek bilgi görüntülenir ve bu bilgi bullsaye noktasını değil seçili stp’yi referans kabul eder. Bullsaye referans kabul edilmediği halde yarı aktif mod seçiliyken bullsaye noktası tıpkı aktif mod gibi görüntülenmektedir bu sizi şaşırtmasın mdf’lerde bullsaye noktasının olması sistemin o noktayı referans kabul ettiği anlamına gelmez.
Yükseklik konusuna’da kısaca değinip bitirelim.
Yüksekliğin yön ve mesafe gibi değişiklik göstermeyen bir bilgi çeşidi olduğunu söylemiştik bir uçak 20000feet’de ise sizin pozisyonunuz ne olursa olsun o uçağın yüksekliği aynı kalır.
Bullsaye konusunu merak edip buraya kadar okumuşsanız bu F–16 hakkında pek çok şey bildiğiniz anlamına gelir ama ben yinede bilmeyenler olabileceğini düşünerek yükseklik tespiti konusunda bir örnekle açıklama yapacağım.
Aşağıdaki resimde FCR ve HSD ekranlarımız yer almakta FCR ekranımız CRM ana modunda yaklaşık 11mil uzaklıktaki bir düşman hedef BUG edilmiş durumda hedefe ilişkin yükseklik bilgisi FCR ekranında görülmekte gördüğünüz gibi bug ettiğimiz hedefin hemen altında sarı renkle 25 bilgisi yer almakta buradan hedefimizin 25000feet yükseklikte olduğunu anlıyoruz.
Ayrıca imlecimizin sağ tarafında beyaz renkle üstte 31 altta 18 bilgileri mevcut bu bilgiler o esnada taranmakta olan yükseklik aralığıdır yani radarımız şuanda 18000feet
31000feet Aralığındaki 13000feet’lik bir kısmı taramakta.
Sonuçta bu hedef için yapacağımız çağrı şu şekilde olursa doğru kabul edilir.
Radar kontakt düşman mig–29 Bullsaye 085 10mil 25000feetDüşmanın MİG–29 olduğunu RWR’den gördük gerçi uçağın tipi ile ilgili bilgi bazı durumlarda FCR ekranında üst ortada görülebilir ancak şuan burada UNKN ifadesi var bu UNKNOWN yani bilinmiyor demek. Düşman gurubu olmadığını ise radarda tek eko olmasından anlıyoruz birden fazla eko görmüş olsaydık Mig–29 gurubu diye çağrıda bulunacaktık.
Anlaşılmayan bir bölüm yada sormak istediğiniz bir husus varsa bu konu altına yazın fırsat buldukça yanıtlamaya çalışacağım.
Alıntı ya da çalıntı değildir. Faydalı olması dileği ve saygılarımla.
25 Nisan 2007, 18:30:56
